Υπάρχει κάτι ελαφρώς παράλογο στην ιδέα ότι ένας άνθρωπος με ένα φορητό ηχείο και ένα μικρόφωνο ίσως έπεσε κατά λάθος πάνω σε μια μικρή απάντηση σε ένα από τα μεγάλα προβλήματα της σύγχρονης ζωής.
Χωρίς μανιφέστο. Χωρίς κίνημα. Χωρίς πολιτική θεωρία.
Μόνο μουσική... και χορός... και είκοσι λεπτά.
Στο Βερολίνο, ο Yakup, περισσότερο γνωστός ως MrBerlinParty, έχει αναπτύξει ένα παράξενο ταλέντο να μετατρέπει μέρη όπου οι άνθρωποι συνήθως προσπερνούν βιαστικά ο ένας τον άλλον σε μέρη όπου σταματούν.
Στην Alexanderplatz, στο U-Bahn, στους δρόμους της πόλης, εμφανίζεται με τη μουσική του, το μικρόφωνό του και την υπερβολική του ενέργεια και αρχίζει να κάνει αυτό που αποκαλεί δουλειά του: να κάνει τον κόσμο να διασκεδάζει. Οι εμφανίσεις του διαρκούν συνήθως 20 έως 30 λεπτά. Έχει γίνει αναγνωρίσιμη φιγούρα στους δρόμους του Βερολίνου και ολοένα πιο δημοφιλής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όμως το πιο εντυπωσιακό σε αυτόν δεν είναι η διαδικτυακή του δημοτικότητα.
Είναι αυτό που συμβαίνει στους ανθρώπους γύρω του.
Χαμογελούν.
Μετά κάποιος χορεύει.
Μετά κάποιος άλλος.
Ένας άνθρωπος που πριν από λίγο κοιτούσε το τηλέφωνό του σηκώνει ξαφνικά το βλέμμα. Κάποιος που πήγαινε κάπου σταματά. Ένας άγνωστος γελά με έναν άλλο άγνωστο. Άνθρωποι που έφτασαν στην πλατεία ως εντελώς ξεχωριστά άτομα αρχίζουν, ίσως κάπως αμήχανα στην αρχή, να συμμετέχουν στο ίδιο πράγμα.
Τίποτα σημαντικό, με τη συμβατική έννοια, δεν συνέβη.
Κανένας νόμος δεν άλλαξε.
Καμία εκλογή δεν κερδήθηκε.
Κανείς δεν πείστηκε να αλλάξει γνώμη.
Κι όμως κάτι συνέβη.
Για είκοσι λεπτά, ένας δημόσιος χώρος έγινε λίγο λιγότερο ανώνυμος.
Και αυτό ίσως είναι πιο σημαντικό απ’ όσο ακούγεται.
Γιατί έχουμε συνηθίσει υπερβολικά να σκεφτόμαστε όσα κρατούν τις κοινωνίες ενωμένες μόνο μέσα από μεγάλες κατηγορίες.
Σκεφτόμαστε συντάγματα, νόμους, δικαστήρια, εκλογές, σχολεία, οικονομίες, στρατούς, δημόσιες υπηρεσίες και πολιτικούς θεσμούς. Μετράμε την ανεργία, τον πληθωρισμό, τη συμμετοχή στις εκλογές και την οικονομική ανάπτυξη. Συζητάμε για την υγεία της δημοκρατίας παρατηρώντας θεσμούς και πολιτικές συμπεριφορές.
Όλα αυτά έχουν σημασία.
Αλλά οι κοινωνίες δεν συγκρατούνται μόνο από πάνω.
Συγκρατούνται και οριζόντια, μέσα από εκατομμύρια μικρές συναντήσεις μεταξύ ανθρώπων που δεν γνωρίζονται.
Στο κέντρο κάθε κοινωνίας βρίσκονται οι άνθρωποι.
Ένα νεύμα.
Ένα αστείο.
Ένα κοινό γεύμα.
Ένας ποδοσφαιρικός αγώνας.
Μια συναυλία.
Ένα φεστιβάλ.
Ένας άγνωστος που σου κρατά την πόρτα.
Κάποιος που γελά ακριβώς την ίδια γελοία στιγμή με εσένα.
Ένα χαμόγελο.
Τείνουμε να αντιμετωπίζουμε τέτοια πράγματα σαν διακοσμητικά στοιχεία της κοινωνικής ζωής. Ωραία, ίσως. Ευχάριστα. Αλλά τελικά ασήμαντα.
Η πολιτική είναι σοβαρή.
Ο πόλεμος είναι σοβαρός.
Η φτώχεια είναι σοβαρή.
Η κλιματική αλλαγή είναι σοβαρή.
Η ανισότητα είναι σοβαρή.
Η πόλωση είναι σοβαρή.
Ένας άνθρωπος που κάνει αγνώστους να χορεύουν στον δρόμο;
Αυτό είναι διασκέδαση.
Ίσως όμως έχουμε τοποθετήσει αυτή την ιεραρχία ανάποδα.
Ίσως κάποια από τα πράγματα που χαρακτηρίζουμε ασήμαντα αποτελούν στην πραγματικότητα μέρος της υποδομής που κάνει δυνατά όλα τα υπόλοιπα.
Η παράξενη σοβαρότητα της διασκέδασης
Ο MrBerlinParty είναι ενδιαφέρων ακριβώς επειδή δεν φαίνεται να προσπαθεί να λύσει τίποτα.
Δεν στέκεται στην Alexanderplatz εξηγώντας πολιτική φιλοσοφία. Δεν ζητά από τους ανθρώπους να υπογράψουν μια αίτηση. Δεν τους λέει ποια πλευρά πρέπει να πάρουν. Δεν προσπαθεί να πείσει έναν συντηρητικό να γίνει προοδευτικός ή έναν προοδευτικό να γίνει συντηρητικός.
Προσπαθεί να τους κάνει να περάσουν καλά.
Ακούγεται σχεδόν ενοχλητικά απλό.
Ίσως ακριβώς αυτό είναι το νόημα.
Η σύγχρονη ζωή έχει γίνει εξαιρετικά καλή στο να μας λέει τι πρέπει να μας απασχολεί. Κάθε μέρα φέρνει μια νέα κρίση, μια νέα αγανάκτηση, μια νέα πολιτική σύγκρουση, έναν νέο λόγο να φοβόμαστε ή να θυμώνουμε. Μας ζητείται διαρκώς να πάρουμε θέση.
Τι πιστεύεις;
Με ποια πλευρά είσαι;
Ποιος φταίει;
Ποιος σε απειλεί;
Τι πρέπει να ηττηθεί;
Τι πρέπει να υπερασπιστούμε;
Με τι πρέπει να εξοργιστούμε σήμερα;
Και τότε, μέσα σε όλα αυτά, κάποιος βάζει μουσική και ουσιαστικά λέει:
Έλα.
Ας χορέψουμε.
Υπάρχει κάτι σχεδόν ανατρεπτικό στην απουσία επιχειρήματος.
Γιατί οι άνθρωποι που συγκεντρώνονται γύρω από τον MrBerlinParty δεν χρειάζεται να συμφωνούν.
Ο συντηρητικός μπορεί να παραμείνει συντηρητικός.
Ο προοδευτικός μπορεί να παραμείνει προοδευτικός.
Ο θρησκευόμενος μπορεί να παραμείνει θρησκευόμενος.
Ο κοσμικός μπορεί να παραμείνει κοσμικός.
Ο πλούσιος παραμένει πλούσιος.
Ο φτωχός παραμένει φτωχός.
Ο μετανάστης παραμένει μετανάστης.
Ο Βερολινέζος παραμένει Βερολινέζος.
Ο επισκέπτης παραμένει επισκέπτης.
Καμία από τις ταυτότητές τους δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί.
Απλώς δεν χρειάζεται να μιλήσουν γι’ αυτές για είκοσι λεπτά.
Και αυτή η διαφορά είναι καθοριστική.
Έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ στην ιδέα ότι οι άνθρωποι συναντιούνται πρωτίστως μέσα από τις ταυτότητές τους, ώστε μερικές φορές ξεχνάμε ότι υπάρχει και άλλη σειρά με την οποία μπορεί να γνωρίσει κανείς έναν άνθρωπο.
Πριν από τη γνώμη έρχεται το πρόσωπο.
Πριν από την πολιτική ταυτότητα έρχεται το γέλιο.
Πριν από την ιδεολογία έρχεται ο άνθρωπος.
Η κατηγορία και ο άνθρωπος
Μία από τις ιδιαιτερότητες της σύγχρονης πολιτικής είναι ότι συναντάμε ολοένα συχνότερα τους ανθρώπους ως κατηγορίες πριν τους συναντήσουμε ως άτομα.
Η άλλη πλευρά.
Οι φιλελεύθεροι.
Οι συντηρητικοί.
Οι ελίτ.
Οι λαϊκιστές.
Οι ακτιβιστές.
Οι εθνικιστές.
Οι μετανάστες.
Το κατεστημένο.
Οι εξτρεμιστές.
Οι woke.
Οι αντιδραστικοί.
Οι ετικέτες αλλάζουν ανάλογα με τη χώρα και την πολιτική στιγμή. Ο μηχανισμός παραμένει ίδιος.
Το άτομο εξαφανίζεται πίσω από την κατηγορία.
Και είναι εκπληκτικά εύκολο να μισήσεις κατηγορίες.
Είναι πολύ πιο εύκολο να περιφρονείς «αυτούς» από το να περιφρονείς τον άνθρωπο που στέκεται ένα μέτρο μακριά σου.
Είναι ευκολότερο να εξοργίζεσαι με έναν ανώνυμο λογαριασμό παρά με τη γυναίκα με την οποία μόλις αντάλλαξες βλέμμα.
Είναι ευκολότερο να πιστεύεις ότι μια πολιτική ομάδα είναι ανόητη, επικίνδυνη, εγωιστική ή ηθικά ελαττωματική αν δεν έχεις ποτέ αναγκαστεί να γνωρίσεις ένα μέλος της ως σύνθετο ανθρώπινο ον.
Και τότε συμβαίνει κάτι παράξενο.
Χορεύεις δίπλα σε έναν από αυτούς.
Γελά.
Γελάς κι εσύ.
Κάποιος κάνει μια εντελώς γελοία κίνηση.
Τη βλέπετε και οι δύο.
Κάποιος χαμογελά.
Χαμογελάς πίσω.
Και ξαφνικά η κατηγορία απέκτησε πρόσωπο.
Η «άλλη πλευρά» έγινε άνθρωπος.
Η διαφωνία δεν εξαφανίστηκε.
Αλλά η αφαίρεση διακόπηκε.
Ίσως αυτή να είναι μία από τις ήσυχες δυνάμεις της πραγματικής κοινής εμπειρίας: κάνει δυσκολότερη την καρικατούρα των άλλων.
Είναι δύσκολο να διατηρήσεις ένα εντελώς αφηρημένο μίσος για ανθρώπους ενώ στέκεσαι δίπλα σε πραγματικούς ανθρώπους που περνούν καλά.
Αυτό δεν είναι επιχείρημα ενάντια στην πολιτική διαφωνία.
Είναι επιχείρημα ενάντια στην απανθρωποποίηση.
Η δημοκρατία δεν απαιτεί να συμφωνούμε.
Απαιτεί να ζούμε με ανθρώπους που διαφωνούν μαζί μας.
Ακούγεται αυτονόητο, αλλά γίνεται όλο και πιο δύσκολο να το εφαρμόζουμε.
Έχουμε γίνει πολύ καλοί στη διαφωνία.
Έχουμε γίνει πολύ χειρότεροι στο να παραμένουμε άνθρωποι ενώ διαφωνούμε.
Η πολιτική της αγανάκτησης
Μέρος του προβλήματος είναι ότι το πολιτικό και μιντιακό μας περιβάλλον έχει αναπτύξει εξαιρετικά ισχυρά κίνητρα για σύγκρουση.
Δεν χρειάζεται καμία συνωμοσία.
Κανείς δεν χρειάζεται να κάθεται σε ένα σκοτεινό δωμάτιο και να σχεδιάζει πώς θα διχάσει τον πληθυσμό.
Αρκεί ο θυμός να τραβά την προσοχή.
Η αγανάκτηση φέρνει κλικ.
Η ταπείνωση διαμοιράζεται εύκολα.
Η σύγκρουση κρατά τους ανθρώπους μπροστά στην οθόνη.
Οι αλγόριθμοι είναι εξαιρετικά καλοί στο να ανακαλύπτουν τι μας προκαλεί και στη συνέχεια να μας δείχνουν περισσότερο από αυτό.
Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον στο οποίο ο άνθρωπος στην άλλη πλευρά μιας πολιτικής αντιπαράθεσης σχεδόν ποτέ δεν εμφανίζεται ως συνηθισμένο ανθρώπινο ον.
Εμφανίζεται ως avatar.
Φωτογραφία προφίλ.
Όνομα χρήστη.
Σχόλιο.
Θέση.
Εχθρός.
Ή, φυσικά, το τόσο αγαπημένο NPC.
Στο διαδίκτυο συναντάμε τους ανθρώπους συνήθως στην πιο μαχητική εκδοχή τους.
Στον φυσικό κόσμο τους συναντάμε με όλη τους την αμηχανία.
Τους πέφτουν πράγματα.
Γελούν τη λάθος στιγμή.
Χορεύουν άσχημα.
Ντρέπονται.
Χαμογελούν όταν δεν το περίμεναν.
Είναι μικρές λεπτομέρειες, αλλά ακριβώς αυτές οι λεπτομέρειες δυσκολεύουν τη μετατροπή ενός ανθρώπου σε πολιτικό σύμβολο.
Το διαδίκτυο μάς έδωσε πρωτοφανή πρόσβαση στις απόψεις των άλλων.
Ίσως αυτό που χρειαζόμαστε περισσότερο τώρα είναι πρόσβαση στην ανθρωπιά των άλλων.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ο φυσικός δημόσιος χώρος έχει σημασία.
Ένα flash mob επαναφέρει τα σώματα στην εξίσωση.
Δεν υπάρχει ενότητα σχολίων.
Δεν υπάρχει ανώνυμο όνομα χρήστη.
Δεν υπάρχει προσεκτικά μονταρισμένο επιχείρημα.
Υπάρχει μουσική.
Υπάρχουν βλέμματα.
Υπάρχει αμηχανία.
Υπάρχει γέλιο.
Και υπάρχει το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο άνθρωπος που ήσουν έτοιμος να τοποθετήσεις σε μια κατηγορία στέκεται τώρα δίπλα σου και κινείται άσχημα στον ίδιο ρυθμό.
Για είκοσι λεπτά ζείτε στον ίδιο κόσμο.
Ένα χαμόγελο είναι κάτι μικροσκοπικό
Σκεφτείτε ένα χαμόγελο.
Όχι το εταιρικό χαμόγελο.
Όχι το προεκλογικό χαμόγελο ενός πολιτικού.
Όχι το χαμόγελο που υπαγορεύει ένα εγχειρίδιο εξυπηρέτησης πελατών.
Ένα αληθινό χαμόγελο.
Αυτό που εμφανίζεται πριν αποφασίσεις ότι θα χαμογελάσεις.
Μια μικρή σύσπαση μυών, μια στιγμιαία αλλαγή στο πρόσωπο, που δεν ψηφίζει νόμους, δεν αναδιανέμει πλούτο και δεν αλλάζει συντάγματα.
Κι όμως, ένας άνθρωπος χαμογελά σε έναν άλλον και του μεταδίδει κάτι εξαιρετικά απλό:
Σε βλέπω.
Δεν σε απειλώ.
Είμαστε εντάξει.
Ο άλλος χαμογελά πίσω.
Για μια στιγμή υπάρχει μια σχέση εκεί όπου πριν δεν υπήρχε τίποτα.
Μετά άλλο ένα χαμόγελο.
Και άλλο.
Και άλλο.
Πολλαπλασιάστε το αυτό με ένα πλήθος.
Και μετά με χιλιάδες συνηθισμένες αλληλεπιδράσεις που συμβαίνουν καθημερινά.
Το αποτέλεσμα είναι κάτι που δεν ξέρουμε να μετράμε ιδιαίτερα καλά.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι πραγματικό.
Η κοινωνία αποτελείται εν μέρει ακριβώς από αυτές τις μικρές πράξεις αμοιβαίας αναγνώρισης.
Μιλάμε συνεχώς για κοινωνική εμπιστοσύνη σαν να είναι μια αφηρημένη ποσότητα. Όμως η εμπιστοσύνη βιώνεται σε ανθρώπινη κλίμακα.
Είναι το αίσθημα ότι ο άγνωστος δίπλα σου πιθανότατα δεν είναι εχθρός σου.
Είναι η υπόθεση ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θα συμπεριφερθούν λογικά.
Είναι η προθυμία να μοιραστείς τον ίδιο δημόσιο χώρο με άλλους χωρίς καχυποψία.
Είναι εκείνο το αίσθημα του ανήκειν που έχουμε εδώ και καιρό ξεχάσει.
Και ίσως ένας από τους απλούστερους τρόπους να δημιουργηθεί αυτό το αίσθημα είναι να δοθούν στους ανθρώπους ευκαιρίες να απολαμβάνουν ο ένας τον άλλον, είτε μέσα από είκοσι λεπτά χορού είτε ζωγραφίζοντας με κιμωλία στο πεζοδρόμιο.
Η υποδομή που κανείς δεν μετρά
Ξέρουμε πώς μοιάζει η υποδομή.
Δρόμοι.
Γέφυρες.
Σιδηρόδρομοι.
Νοσοκομεία.
Σχολεία.
Τηλεπικοινωνίες.
Κατανοούμε επίσης τη θεσμική υποδομή: δικαστήρια, εκλογές, κυβερνήσεις, δημόσια διοίκηση.
Υπάρχει όμως και ένα άλλο είδος υποδομής που σπάνια εμφανίζεται στους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Ας την ονομάσουμε κοινωνική υποδομή.
Αποτελείται από χώρους, τελετουργίες και εμπειρίες που επιτρέπουν σε ανθρώπους που δεν γνωρίζονται να συναντιούνται χωρίς φόβο.
Ο αθλητισμός είναι κοινωνική υποδομή.
Τα φεστιβάλ είναι κοινωνική υποδομή.
Οι δημόσιες πλατείες είναι κοινωνική υποδομή.
Η μουσική είναι κοινωνική υποδομή.
Τα κοινά γεύματα είναι κοινωνική υποδομή.
Το χιούμορ είναι κοινωνική υποδομή.
Το παιχνίδι επίσης.
Και ο χορός.
Ο σκοπός δεν είναι να γίνουν όλοι φίλοι.
Αυτό θα ήταν παράλογο.
Ο σκοπός είναι να γίνουν οι άνθρωποι οικείοι μεταξύ τους.
Και η οικειότητα έχει σημασία.
Ο άγνωστος γίνεται λιγότερο ξένος.
Ο άνθρωπος από άλλη γειτονιά γίνεται κάποιος που έχεις ξαναδεί.
Ο άνθρωπος από άλλη γενιά γίνεται κάποιος με τον οποίο έχεις γελάσει.
Ο άνθρωπος από άλλη πολιτική φυλή γίνεται, όσο άβολο κι αν είναι αυτό, ανθρώπινο ον.
Οι σύγχρονες κοινωνίες αφιερώνουν τεράστιο χρόνο ανησυχώντας για τη μοναξιά, την αποξένωση και την πόλωση.
Ίσως θα έπρεπε να αφιερώνουμε λίγο περισσότερο χρόνο στο να αναρωτιόμαστε αν έχουμε δημιουργήσει αρκετούς χώρους όπου οι άνθρωποι μπορούν απλώς να είναι μαζί, χωρίς να χρειάζεται να αγοράσουν κάτι, να διαφωνήσουν για κάτι ή να ταυτιστούν με κάτι.
Το θαύμα της έλλειψης σκοπού
Υπάρχει ακόμη ένας λόγος που αυτά τα είκοσι λεπτά διασκέδασης μοιάζουν παράξενα σημαντικά.
Δεν φαίνεται να έχουν κάποιο παραγωγικό σκοπό.
Κανείς δεν χρειάζεται να ενημερωθεί καλύτερα.
Κανείς δεν χρειάζεται να αγοράσει τίποτα.
Κανείς δεν χρειάζεται να ενταχθεί σε μια οργάνωση.
Κανείς δεν χρειάζεται να αλλάξει κοσμοθεωρία.
Κανείς δεν χρειάζεται να γίνει καλύτερος πολίτης.
Ο σκοπός είναι απλώς να απολαύσεις τη στιγμή.
Έχουμε αρχίσει να νιώθουμε άβολα όταν κάτι δεν έχει σκοπό.
Όλα πρέπει να έχουν αποτέλεσμα.
Τι πέτυχε;
Σε πόσους ανθρώπους έφτασε;
Ποιο ήταν το engagement;
Ποια ήταν η οικονομική αξία;
Ποιος ήταν ο πολιτικός αντίκτυπος;
Τι άλλαξε;
Ίσως όμως υπάρχουν εμπειρίες των οποίων η αξία βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι δεν εξυπηρετούν κάτι άλλο.
Δεν χρειαζόμαστε δικαιολογία για να γελάσουμε.
Δεν χρειαζόμαστε ένα policy paper που να εξηγεί γιατί το παιχνίδι ενός παιδιού είναι παραγωγικό.
Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε ότι ο χορός είναι οικονομικά αποδοτικός.
Υπάρχει κάτι βαθιά ανθρώπινο στο να κάνουμε κάτι μόνο και μόνο επειδή μας κάνει να νιώθουμε καλά όταν το κάνουμε μαζί.
Και ίσως υπάρχει σε αυτό κάτι ήσυχα απελευθερωτικό.
Μια πολιτική κουλτούρα εμμονική με τη νίκη μπορεί να είναι εξαντλητική.
Μια εμπορική κουλτούρα εμμονική με τις πωλήσεις μπορεί να είναι εξαντλητική.
Μια ψηφιακή κουλτούρα εμμονική με το engagement μπορεί να είναι εξαντλητική.
Και πράγματι είναι.
Η διασκέδαση προσφέρει μια εναλλακτική.
Για είκοσι λεπτά κανείς δεν χρειάζεται να κερδίσει.
Κανείς δεν χρειάζεται να πείσει κανέναν.
Κανείς δεν χρειάζεται να μετατρέψει κανέναν σε έσοδο.
Κανείς δεν χρειάζεται να έχει δίκιο.
Οι άνθρωποι μπορούν απλώς να υπάρχουν.
Τα όρια έχουν σημασία
Φυσικά, ένα flash mob δεν μπορεί να διορθώσει μια χαλασμένη δημοκρατία.
Ένας χορός δεν μπορεί να εξαλείψει την ανισότητα.
Ένα χαμόγελο δεν μπορεί να λύσει μια στεγαστική κρίση.
Η μουσική δεν μπορεί να τερματίσει μια διαφωνία για τη μετανάστευση.
Είκοσι λεπτά δεν μπορούν να θεραπεύσουν ιστορικές αδικίες.
Θα ήταν και αφελές και προσβλητικό να προσποιηθούμε το αντίθετο.
Η αξία του φαινομένου MrBerlinParty βρίσκεται ακριβώς στη μετριοπάθειά του.
Ο κόσμος δεν αλλάζει.
Ούτε οι άνθρωποι αλλάζουν απαραίτητα.
Οι διαφωνίες παραμένουν.
Όταν σταματήσει η μουσική, όλοι επιστρέφουν στη ζωή τους.
Όμως έχει συμβεί κάτι που ίσως είναι ευκολότερο να υποτιμήσουμε παρά να μετρήσουμε.
Για είκοσι λεπτά, οι άνθρωποι βίωσαν κάτι που αντιφάσκει με τη συναισθηματική λογική της πόλωσης.
Μοιράστηκαν κάτι με ανθρώπους που δεν γνώριζαν.
Ίσως κάποιοι από αυτούς έχουν πολιτικές απόψεις στις οποίες θα αντιτίθεντο έντονα.
Ίσως κάποιοι ανήκουν σε κοινωνικές ομάδες με τις οποίες σχεδόν ποτέ δεν έρχονται σε επαφή.
Ίσως κάποιοι έχουν εντελώς διαφορετικές ιδέες για το μέλλον.
Τίποτα από αυτά δεν τους εμπόδισε να γελάσουν μαζί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συμφωνία δεν έχει σημασία.
Σημαίνει ότι η συμφωνία δεν αποτελεί προϋπόθεση για την ανθρώπινη σύνδεση.
Και αυτή η διαφορά ίσως είναι ένα από τα πράγματα που πρέπει επειγόντως να θυμηθούμε ξανά.
Ανήκειν χωρίς εχθρό
Κάτω από όλα αυτά υπάρχει ένα βαθύτερο ερώτημα.
Κι αν οι άνθρωποι δεν διψούν μόνο για πολιτικές απαντήσεις;
Κι αν διψούν για το αίσθημα του ανήκειν;
Για αναγνώριση.
Για αυθορμητισμό.
Για φυσική παρουσία.
Για γιορτή.
Για την αίσθηση ότι είναι μέρος κάποιου πράγματος.
Για την άδεια να είναι γελοίοι.
Για μια εμπειρία στην οποία δεν χρειάζεται να παίζουν τον ρόλο της ταυτότητάς τους.
Η πολιτική έχει γίνει μία από τις βασικές πηγές του ανήκειν στη σύγχρονη ζωή.
Αλλά το πολιτικό ανήκειν έχει μια δομική αδυναμία.
Συχνά ορίζει την ομάδα μέσω της αντίθεσης.
Εμείς είμαστε εμείς επειδή αυτοί είναι αυτοί.
Εμείς είμαστε εκείνοι που καταλαβαίνουν.
Αυτοί είναι εκείνοι που δεν καταλαβαίνουν.
Εμείς υπερασπιζόμαστε τη χώρα.
Αυτοί την καταστρέφουν.
Εμείς είμαστε οι καλοί άνθρωποι.
Αυτοί είναι το πρόβλημα.
Ο εχθρός είναι συχνά αυτό που κάνει την ομάδα να μοιάζει ενωμένη.
Ένα flash mob προσφέρει ένα διαφορετικό είδος του ανήκειν.
Ανήκειν χωρίς εχθρό.
Δεν χρειάζεται κάποιος άλλος να έχει άδικο για να είσαι εσύ ευτυχισμένος.
Δεν χρειάζεσαι κάποιον απ’ έξω να μισείς για να νιώσεις ότι ανήκεις.
Δεν χρειάζεσαι ιδεολογική συμφωνία.
Απλώς ανήκεις στη στιγμή.
Ίσως ακριβώς αυτό είναι ένα από τα πιο ελκυστικά χαρακτηριστικά του.
Χαρά χωρίς ιδεολογία
Υπάρχει μια παράξενη πολιτική δύναμη σε κάτι που δεν είναι πολιτικό.
Ο MrBerlinParty δεν χρειάζεται να λέει στους ανθρώπους τι να σκέφτονται.
Στην πραγματικότητα, ίσως ακριβώς η απουσία πολιτικού μηνύματος είναι αυτή που κάνει την εμπειρία ενδιαφέρουσα.
Δημιουργεί μια κατάσταση όπου η πολιτική ταυτότητα γίνεται προσωρινά ασήμαντη.
Όχι ψεύτικη.
Όχι διαγραμμένη.
Απλώς ασήμαντη.
Και ίσως αυτό είναι υγιές.
Για χρόνια λέγαμε στους ανθρώπους ότι πρέπει να είναι πιο πολιτικά συνειδητοποιημένοι, πιο πολιτικά ενεργοί, πιο πολιτικά ενημερωμένοι.
Ίσως θα έπρεπε πού και πού να τους επιτρέπουμε και να σταματούν να είναι πολιτικοί για είκοσι λεπτά.
Όχι για πάντα.
Μόνο αρκετά ώστε να θυμηθούν ότι κάτω από την πολιτική ταυτότητα υπάρχει ένας άνθρωπος.
Ίσως αυτή να είναι η προϋπόθεση της υγιούς διαφωνίας.
Πριν μπορέσουμε να διαφωνήσουμε ως πολίτες, πρέπει να είμαστε ικανοί να συναντηθούμε ως άνθρωποι.
Το τυχαίο μάθημα του Βερολίνου
Υπάρχει κάτι ιδιαίτερα ταιριαστό στο γεγονός ότι όλα αυτά συμβαίνουν στο Βερολίνο.
Η πόλη έχει μετατρέψει την αντίφαση σε μορφή τέχνης.
Κουβαλά τεράστιο ιστορικό βάρος και ένα περίφημα ασεβές παρόν. Είναι πόλη μνήμης και επανεφεύρεσης, σοβαρότητας και παραλόγου, τραύματος και νυχτερινής ζωής.
Και κάπου ανάμεσα στο U-Bahn και την Alexanderplatz, ένας άνθρωπος με μικρόφωνο και φορητό ηχείο έχει γίνει ένα είδος υπενθύμισης του δρόμου ότι μια πόλη δεν είναι μόνο τα κτίρια, η πολιτική ή η ιστορία της.
Μια πόλη είναι επίσης η συναισθηματική σχέση μεταξύ αγνώστων που μοιράζονται τον ίδιο χώρο.
Η ιστορία του MrBerlinParty είναι, εν μέρει, μια ιστορία γι’ αυτή τη σχέση.
Πρόσφατα δημοσιεύματα περιγράφουν τον Yakup ως κάποιον που άρχισε να εμφανίζεται στους δρόμους μόλις πριν από λίγα χρόνια, έπειτα από μια προηγούμενη επαγγελματική καριέρα. Είχε φτάσει στο Βερολίνο ως παιδί Τούρκων εργατών μεταναστών και αργότερα επέστρεψε στην πόλη μετά τον θάνατο της συζύγου του, μετατρέποντας αυτό που προηγουμένως ήταν χόμπι σε νέο σκοπό ζωής. Οι εμφανίσεις του, που ξεκίνησαν στο U-Bahn και σήμερα πραγματοποιούνται συχνά γύρω από την Alexanderplatz, γίνονται όλο και πιο ορατές και στο διαδίκτυο.
Υπάρχει κάτι συγκινητικό σε αυτή την πορεία χωρίς να χρειάζεται να τη ρομαντικοποιήσουμε.
Ένας άνθρωπος χάνει κάτι.
Ένας άνθρωπος βρίσκει κάτι.
Και αυτό που βρίσκει δεν είναι μια ιδεολογία.
Είναι οι άνθρωποι.
Η δηλωμένη φιλοδοξία του είναι εξαιρετικά μετριοπαθής: να φέρει τους ανθρώπους κοντά, να τους κάνει χαρούμενους, να δημιουργήσει μια καλή στιγμή.
Ίσως ακριβώς αυτή η μετριοπάθεια είναι ο λόγος που λειτουργεί.
Είκοσι λεπτά
Είκοσι λεπτά δεν αρκούν για να αλλάξουν τον κόσμο.
Ίσως όμως αρκούν για να αλλάξουν την εμπειρία που έχει κάποιος από τον κόσμο.
Αρκετά ώστε κάποιος που ένιωθε μόνος να νιώσει για λίγο ότι ανήκει κάπου.
Αρκετά ώστε κάποιος που είχε μια απαίσια μέρα να γελάσει.
Αρκετά ώστε κάποιος να αφήσει το τηλέφωνό του.
Αρκετά ώστε δύο άγνωστοι να ανταλλάξουν ένα χαμόγελο.
Αρκετά ώστε να δημιουργηθεί μια ανάμνηση.
Αρκετά ώστε κάποιος να θυμηθεί ότι δημόσιος χώρος δεν σημαίνει υποχρεωτικά ανώνυμος χώρος.
Αρκετά ώστε να αποδειχθεί, έστω για λίγο, ότι εκατοντάδες άνθρωποι μπορούν να βρίσκονται στο ίδιο μέρος χωρίς να μετατρέπονται σε ανταγωνιστικές φυλές.
Γι’ αυτό το ερώτημα που θέτει ο MrBerlinParty είναι τελικά πολύ μεγαλύτερο από τον ίδιο τον MrBerlinParty.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι:
Μπορεί ο χορός να λύσει την πόλωση;
Φυσικά όχι.
Το πιο ενδιαφέρον ερώτημα είναι:
Μπορεί η κοινή χαρά να κάνει την πόλωση λιγότερο απανθρωποποιητική;
Μπορούν οι άνθρωποι να διαφωνούν πιο ειρηνικά αν έχουν κάποτε συναντηθεί έξω από το πλαίσιο της διαφωνίας;
Μπορεί κάποιος που βρίσκεται πολιτικά απέναντί σου να σου φαίνεται παρ’ όλα αυτά οικείος;
Μπορεί στην «άλλη πλευρά» να υπάρχουν άνθρωποι με τους οποίους έχεις γελάσει;
Μπορεί να υπάρξει ανήκειν χωρίς εχθρό;
Μπορεί μια κοινωνία να παραμείνει δημοκρατική όχι επειδή όλοι συμφωνούν, αλλά επειδή αρκετοί άνθρωποι εξακολουθούν να αναγνωρίζουν την ανθρωπιά εκείνων με τους οποίους διαφωνούν;
Δεν ξέρουμε.
Ξέρουμε όμως κάτι απλούστερο.
Άνθρωποι που δεν έχουν συναντηθεί ποτέ μπορούν να συναντηθούν.
Άνθρωποι που ήταν άγνωστοι μπορούν να γελάσουν.
Άνθρωποι που δεν θα συμφωνήσουν ποτέ μπορούν να μοιραστούν ένα τραγούδι.
Και για τουλάχιστον είκοσι λεπτά κανείς δεν χρειάζεται να ρωτήσει ποιος έχει δίκιο.
Αρκεί να κινηθούν.
Όταν σταματήσει η μουσική, ο πολιτικός κόσμος θα εξακολουθεί να περιμένει.
Οι διαφωνίες θα είναι ακόμη εκεί.
Οι εκλογές θα συνεχίσουν να έρχονται.
Οι αλγόριθμοι θα εξακολουθούν να βρίσκουν νέους τρόπους να μας θυμώνουν.
Οι διαιρέσεις δεν θα εξαφανιστούν μαγικά.
Ίσως όμως κάποιος φύγει χαμογελώντας.
Ίσως θυμηθεί το πρόσωπο του ανθρώπου που στεκόταν δίπλα του.
Ίσως κάπου μέσα στον τεράστιο μηχανισμό της σύγχρονης πολιτικής ταυτότητας μείνει μια μικρή ανάμνηση που αρνείται να χωρέσει:
Δεν συμφωνώ με αυτόν τον άνθρωπο.
Δεν ξέρω τίποτα γι’ αυτόν τον άνθρωπο.
Ίσως διαφωνούμε σχεδόν για τα πάντα.
Αλλά χορέψαμε μαζί.
Και ίσως αυτό δεν είναι λύση.
Ίσως είναι κάτι πιο μετριοπαθές και, γι’ αυτό, πιο χρήσιμο.
Μια υπενθύμιση.
Μια υπενθύμιση ότι πριν γίνουμε ψηφοφόροι, φυλές, δημογραφικές κατηγορίες, πολιτικές ταυτότητες, προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αντίπαλα στρατόπεδα, ήμασταν άνθρωποι.
Και οι άνθρωποι, όπως φαίνεται, εξακολουθούν να αγαπούν τη διασκέδαση.
Ίσως το αντίθετο της διαίρεσης δεν είναι η συμφωνία.
Ίσως μερικές φορές είναι απλώς είκοσι λεπτά κατά τα οποία η συμφωνία δεν είναι απαραίτητη.
Η μουσική αρχίζει.
Κάποιος χαμογελά.
Κάποιος άλλος χαμογελά πίσω.
Και για μια στιγμή κανείς δεν ρωτά σε ποια πλευρά ανήκει ο άλλος.
Ή ίσως ολόκληρη αυτή η ιστορία είναι απλώς μια ένδειξη για το πόσο μακριά έχουμε φτάσει: στο σημείο όπου ένας άνθρωπος με μικρόφωνο και φορητό ηχείο, που έκανε σκοπό της ζωής του να κάνει τους ανθρώπους να χαμογελούν, έπρεπε να γίνει αφορμή για ένα τέτοιο κείμενο ώστε να φανεί ο παραλογισμός του ότι οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
Σχόλια