Βελιγράδι, 25–26 Οκτωβρίου 2026 | Φωτορεπορτάζ
Ένα φορτηγό με τη μεγάλη λευκή επιγραφή «POBEDA» («ΝΙΚΗ») διασχίζει το πλήθος με κατεύθυνση την πλατεία Σλάβια. Στην κόκκινη καμπίνα του εμφανίζεται και ο αριθμός τρία, ο αριθμός της Φοιτητικής Λίστας στο ψηφοδέλτιο των βουλευτικών εκλογών. Γύρω του οι άνθρωποι φωτογραφίζουν, σηκώνουν κινητά τηλέφωνα και σημαίες. Καπνός από πυροτεχνήματα αιωρείται στον αέρα, ενώ οι δρόμοι όπου κινούνταν η αστυνομία στη διάρκεια της ημέρας είναι πλέον γεμάτοι πολίτες που πανηγυρίζουν. Μόλις λίγες ώρες νωρίτερα, κανείς σε αυτό το τμήμα του Βελιγραδίου δεν γνώριζε πώς θα τελείωνε η εκλογική νύχτα.
Η Κυριακή 25 Οκτωβρίου άρχισε πολύ πιο ήρεμα. Το πρωί, μπροστά στο κτίριο της Εθνοσυνέλευσης, σχεδόν τίποτα δεν προμήνυε όσα θα ακολουθούσαν. Η πόλη ξυπνούσε αργά, η κυκλοφορία συνεχιζόταν κανονικά και οι κάτοικοι πήγαιναν να ψηφίσουν. Στην περιοχή Ντουσάνοβατς, στην οδό Ουστάνιτσκα, οι ψηφοφόροι περίμεναν στην ουρά. Παρόμοιες εικόνες υπήρχαν και αλλού στην πόλη. Έξω από τα εκλογικά τμήματα επικρατούσε ησυχία. Ο κόσμος ερχόταν, περίμενε, έμπαινε μέσα και ψήφιζε.
Λίγο μετά τις δέκα, ωστόσο, άρχισαν να φτάνουν ειδήσεις για επεισόδια. Από διάφορες περιοχές της Σερβίας αναφέρονταν συγκρούσεις, πιθανές εκλογικές παρατυπίες και επιθέσεις εναντίον ανθρώπων που συμμετείχαν στην εκλογική διαδικασία. Τα μέσα ενημέρωσης μετέδιδαν καταγγελίες για επιθέσεις σε δημοσιογράφους και ακτιβιστές, ενώ εκπρόσωποι ορισμένων ψηφοδελτίων μιλούσαν για πιέσεις και υποψίες οργανωμένης ψηφοφορίας. Ορισμένοι ισχυρισμοί αμφισβητούνταν και απαιτούσαν περαιτέρω έλεγχο. Στο κέντρο του Βελιγραδίου, όπου παρακολουθούσαμε τα γεγονότα, η προετοιμασία της αστυνομίας για το ενδεχόμενο συγκρούσεων γινόταν ολοένα πιο εμφανής.
Τμήμα της οδού Κράλια Μιλάνα, κοντά στην έδρα της Δημοκρατικής Εκλογικής Επιτροπής, είχε αποκλειστεί με μεταλλικά κιγκλιδώματα. Αστυνομικοί έλεγχαν την πρόσβαση. Όσο περνούσε η ώρα, έφταναν περισσότερες δυνάμεις, μεταξύ τους και μονάδες εξοπλισμένες για τη διαχείριση δημόσιων συγκεντρώσεων. Σε διάφορα σημεία σχηματίστηκαν αστυνομικοί φραγμοί, με οχήματα της αστυνομίας πίσω τους. Δημοσιογράφοι και τηλεοπτικά συνεργεία πήραν θέσεις από τις οποίες μπορούσαν να παρακολουθούν τις προσβάσεις προς την επιτροπή και το πάρκο Πιονίρσκι.
Στις φωτογραφίες εκείνων των ωρών ξεχωρίζει η αντίθεση ανάμεσα σε δύο περιοχές της πόλης. Στα εκλογικά τμήματα οι πολίτες συνέχιζαν να περιμένουν για να ψηφίσουν. Μόλις λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, στο κέντρο, τα αστυνομικά κιγκλιδώματα καθόριζαν ήδη από πού μπορούσε κανείς να περάσει και από πού όχι.
Το απόγευμα είχε γίνει σαφές ότι η συμμετοχή θα ήταν υψηλή. Η Δημοκρατική Εκλογική Επιτροπή ανακοίνωσε ότι μέχρι τις δέκα το πρωί είχε ψηφίσει περίπου το 19,7% των εκλογέων, σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από εκείνο της ίδιας ώρας στις εκλογές του 2023. Έξω από ορισμένα εκλογικά τμήματα οι ουρές παρέμειναν όλη την ημέρα, ενώ στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφορούσαν εκτιμήσεις συμμετοχής και αναφορές για παρατυπίες. Εκείνες τις ώρες ήταν δύσκολο να εκτιμηθεί πώς θα επηρέαζε η μεγάλη προσέλευση το τελικό αποτέλεσμα.
Καθώς πλησίαζε το τέλος της ψηφοφορίας, εμφανίστηκαν στο κέντρο ομάδες ανδρών με πολιτικά, ορισμένοι από τους οποίους φορούσαν κυρίως μαύρα. Παρακολουθήσαμε την κίνησή τους από την κατεύθυνση του Ζέλενι Βένατς, μέσα από το πέρασμα κοντά στην Τεράζιε, προς το πάρκο Πιονίρσκι, που είχε γίνει γνωστό στη διάρκεια των διαδηλώσεων ως «Ćacilend». Κάποιοι επέστρεφαν προς την Τεράζιε, παρατηρούσαν τους συγκεντρωμένους και απομακρύνονταν ξανά. Η παρουσία τους προκαλούσε ανησυχία στους πολίτες. Ωστόσο, οι φωτογραφίες και οι κινήσεις τους δεν επαρκούν για την ασφαλή εξακρίβωση της ταυτότητας όλων, της οργανωτικής τους σχέσης ή του λόγου της παρουσίας τους.
Για περισσότερο από ενάμιση χρόνο, το πάρκο Πιονίρσκι αποτελούσε έναν από τους πιο αμφισβητούμενους δημόσιους χώρους του Βελιγραδίου. Τον Μάρτιο του 2025 αντίπαλοι των φοιτητικών αποκλεισμών είχαν δημιουργήσει εκεί έναν καταυλισμό σκηνών, στον οποίο οι πολίτες έδωσαν το όνομα «Ćacilend». Ο χώρος ανάμεσα στο Προεδρικό Μέγαρο και την Εθνοσυνέλευση είχε περιφραχθεί και φυλασσόταν εντατικά, ενώ τους προηγούμενους μήνες είχαν καταγραφεί συγκρούσεις, επεισόδια και καταγγελίες επιθέσεων. Το ίδιο βράδυ των εκλογών τα μέσα μετέδιδαν ότι στο πάρκο στήνονταν ξανά σκηνές και μεταφερόταν εξοπλισμός.
Εν τω μεταξύ, ακούγονταν εκκλήσεις για ειρηνική ολοκλήρωση της εκλογικής ημέρας. Ο επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Σερβία, Αντρέας φον Μπέκερατ, εξέφρασε ανησυχία για τα καταγγελλόμενα βίαια επεισόδια στα εκλογικά τμήματα και κάλεσε όλους να αποφύγουν τη βία και τις προκλήσεις. Περίπου στις εννέα το βράδυ, οι φοιτητές που συμμετείχαν στους αποκλεισμούς κάλεσαν τους πολίτες να μην συγκεντρώνονται κοντά σε σημεία όπου είχε παρατηρηθεί αυξημένη παρουσία αστυνομίας και μη ένστολων προσώπων. Η προειδοποίηση ενέτεινε την ήδη αισθητή αβεβαιότητα στους δρόμους.
Τα εκλογικά τμήματα έκλεισαν στις οκτώ το βράδυ, με εξαίρεση όσους βρίσκονταν ήδη στην ουρά. Οι αστυνομικοί φραγμοί στην Κράλια Μιλάνα και τους γύρω δρόμους παρέμεναν. Κάποια στιγμή είδαμε τρία αστυνομικά οχήματα να εισέρχονται σε ένα ήδη αποκλεισμένο τμήμα της οδού. Οι συγκεντρωμένοι προσπαθούσαν να μάθουν τι συνέβαινε πίσω από τα κιγκλιδώματα, ενώ οι δημοσιογράφοι μετέδιδαν από μπροστά τους. Η ψηφοφορία είχε τελειώσει, αλλά το αποτέλεσμα ακόμη αναμενόταν.
Υπό αυτές τις συνθήκες οι πληροφορίες κυκλοφορούσαν ταχύτερα απ’ όσο μπορούσαν να ελεγχθούν. Δύο νεαροί κοντά μας έλεγαν ότι η λίστα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς είχε συγκεντρώσει το 54% των ψήφων. Δεν γνωρίζαμε από πού προερχόταν αυτός ο αριθμός. Λίγα λεπτά αργότερα ήρθε μια εντελώς διαφορετική είδηση: είχε νικήσει η Φοιτητική Λίστα. Το πρώτο ποσοστό ήταν απλώς ένας από τους ανεπιβεβαίωτους ισχυρισμούς που κυκλοφορούσαν στον δρόμο. Η εικόνα έγινε σαφέστερη όταν, περίπου στις 21.30, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς παραδέχθηκε σε δήλωσή του από το εκλογικό του επιτελείο ότι η λίστα της οποίας ηγούνταν είχε ηττηθεί και ότι η Φοιτητική Λίστα είχε κερδίσει τις περισσότερες έδρες.
Από εκείνη τη στιγμή άλλαξε η ατμόσφαιρα στο κέντρο. Ο κόσμος έβγαινε στους δρόμους, σταματούσε για να ελέγξει τις ειδήσεις και τηλεφωνούσε ο ένας στον άλλο. Ακούγονταν φωνές, κόρνες και τραγούδια. Εκείνοι που λίγα λεπτά νωρίτερα στέκονταν δίπλα στα αστυνομικά κιγκλιδώματα κατευθύνονταν τώρα προς την Εθνοσυνέλευση, όπου συγκεντρωνόταν όλο και περισσότερος κόσμος. Στην Τεράζιε φαινόταν η γιορτή να εξαπλώνεται από ομάδα σε ομάδα.
Ταυτόχρονα, άνδρες που βρίσκονταν προηγουμένως στο πάρκο Πιονίρσκι άρχισαν να αποχωρούν. Στα κοινωνικά δίκτυα εμφανίστηκε βίντεο που έδειχνε ομάδα μαυροφορεμένων να τρέχει από την κατεύθυνση του πάρκου. Και εμείς είδαμε στην Τεράζιε ομάδες να απομακρύνονται βιαστικά. Κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας αποχώρησης, σύμφωνα με τη δική μας επιτόπια παρατήρηση, σημειώθηκε σωματική επίθεση εναντίον ορισμένων νεαρών που βρίσκονταν εκεί. Οι φωτογραφίες που δημοσιεύουμε δεν καταγράφουν την ίδια τη στιγμή της επίθεσης και συνεπώς δεν επιτρέπουν την ταυτοποίηση των δραστών ή την αξιόπιστη ανασύνθεση του περιστατικού.
Λίγο αργότερα και αστυνομικές μονάδες άρχισαν να απομακρύνονται από ορισμένες θέσεις τους. Κάποια μεταλλικά κιγκλιδώματα παρέμειναν στον δρόμο, όμως ένας χώρος που όλη την ημέρα έμοιαζε προετοιμασμένος για πιθανή σύγκρουση μετατρεπόταν τώρα σε πέρασμα για ολοένα περισσότερους πολίτες.
Λίγο μετά τις δέκα το βράδυ οι συγκεντρωμένοι μπήκαν στο πάρκο Πιονίρσκι. Απομακρύνθηκαν οι φραγμοί που το χώριζαν επί μακρόν από την υπόλοιπη πόλη. Ο κόσμος περπατούσε ανάμεσα στις σκηνές· μερικοί ανέβαιναν σε κατασκευές, άλλοι φωτογράφιζαν ή φώναζαν ότι το πάρκο ήταν ξανά ανοιχτό. Η οργή για όσα είχαν συμβεί εκεί τους προηγούμενους μήνες ήταν σχεδόν εξίσου εμφανής με τη χαρά για το εκλογικό αποτέλεσμα.
Μερικοί από τους παρευρισκόμενους άρχισαν να αποσυναρμολογούν και να γκρεμίζουν σκηνές. Καρέκλες και άλλα αντικείμενα έσπασαν, πανό απομακρύνθηκαν και κατά τη διάρκεια της νύχτας μία σκηνή πυρπολήθηκε. Η φωτιά επεκτάθηκε και σε κοντινά οχήματα. Κάποιοι έβγαζαν καρέκλες, πινακίδες και άλλα αντικείμενα από τον παλιό καταυλισμό. Τα μετέφεραν μέσα στην πόλη και φωτογραφίζονταν μαζί τους. Για εκείνους, αυτά τα αντικείμενα ήταν ενθύμια από το τέλος ενός χώρου που για πάνω από ενάμιση χρόνο συνδεόταν με πολιτικές συγκρούσεις και περιορισμένη πρόσβαση σε δημόσιο πάρκο.
Οι φωτογραφίες καταγράφουν και κάτι που δεν μπορεί να περιγραφεί απλώς ως πανηγυρισμός. Ενώ κάποιοι ύψωναν σημαίες και φωτογράφιζαν, άλλοι κατέστρεφαν τις εναπομείνασες κατασκευές. Η απομάκρυνση των εμποδίων επέτρεψε και πάλι την πρόσβαση στο πάρκο, αλλά η καταστροφή περιουσίας και ο εμπρησμός σκηνών ήταν ξεχωριστές πράξεις, με συνέπειες που δεν τελείωσαν τη στιγμή της εισόδου του κόσμου.
Από το πάρκο Πιονίρσκι οι πανηγυρισμοί συνεχίστηκαν στους δρόμους προς την πλατεία Σλάβια. Σημαίες εμφανίστηκαν στα αυτοκίνητα, άνθρωποι έβγαιναν από τα παράθυρα και τις ηλιοροφές, μοτοσικλετιστές περνούσαν ανάμεσα στις πομπές και ομάδες σταματούσαν στις διασταυρώσεις. Μερικοί νέοι ανέβηκαν στον χώρο γύρω από το σιντριβάνι της Σλάβια. Στο βάθος ακούγονταν κόρνες, μουσική και περιστασιακά πυροτεχνήματα.
Ανάμεσα στα οχήματα που διέσχισαν την πόλη εκείνη τη νύχτα ήταν και ένα κόκκινο φορτηγό με τη μεγάλη επιγραφή «POBEDA». Το μέγεθος και το έντονο κόκκινο χρώμα του τραβούσαν ιδιαίτερα την προσοχή. Ο κόσμος το πλησίαζε, το φωτογράφιζε και ακολουθούσε τη διαδρομή του. Σε πολλά κινητά τηλέφωνα το βίντεο αυτού του φορτηγού έμεινε ως μία από τις χαρακτηριστικές εικόνες της εκλογικής βραδιάς.
Η γιορτή συνεχίστηκε και μετά τα μεσάνυχτα. Ένα μέρος του πλήθους κινήθηκε από την Εθνοσυνέλευση προς τη Σλάβια και στη συνέχεια προς το πάρκο Καρατζόρτζεφ. Στις διασταυρώσεις σχηματίζονταν πομπές αυτοκινήτων, ενώ άλλοι έμειναν στο κέντρο. Ένα εκλογικό αποτέλεσμα που λίγες ώρες νωρίτερα ήταν αβέβαιο είχε μετατραπεί σε αφορμή για μαζική συγκέντρωση.
Σύμφωνα με τα προσωρινά αποτελέσματα της Δημοκρατικής Εκλογικής Επιτροπής, που δημοσιεύτηκαν αφού είχε ολοκληρωθεί η επεξεργασία του 97,56% των εκλογικών τμημάτων, η Φοιτητική Λίστα «Οι φοιτητές νικούν» έλαβε 52,71% των ψήφων, δηλαδή 2.267.615 ψήφους. Με βάση την τότε κατανομή εξασφάλιζε 140 από τις 250 κοινοβουλευτικές έδρες. Η λίστα «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία» έλαβε 39,17% και 104 έδρες. Τη στιγμή της σύνταξης αυτού του φωτορεπορτάζ τα οριστικά αποτελέσματα δεν είχαν ακόμη επικυρωθεί.
Το επόμενο πρωί το κέντρο του Βελιγραδίου είχε διαφορετική όψη. Το πάρκο Πιονίρσκι ήταν και πάλι προσβάσιμο, αλλά ο χώρος ήταν γεμάτος υπολείμματα σκηνών, σπασμένους φραγμούς, καρέκλες και άλλα αντικείμενα. Τα ίχνη της συγκέντρωσης και των καταστροφών της προηγούμενης νύχτας ήταν ακόμη ορατά. Έπειτα από κάλεσμα της πρωτοβουλίας Eko Straža, το μεσημέρι άρχισε επιχείρηση καθαρισμού με τη συμμετοχή πολιτών, εθελοντών και εργαζομένων των δημοτικών υπηρεσιών καθαριότητας.
Μερικοί συγκέντρωναν σκουπίδια σε μεγάλες σακούλες, άλλοι απομάκρυναν τις κατασκευές που είχαν απομείνει, καθάριζαν τα μονοπάτια και φρόντιζαν τους χώρους πρασίνου. Οικογένειες με παιδιά επέστρεψαν στο πάρκο. Άνθρωποι που το προηγούμενο βράδυ είχαν δει την απομάκρυνση των φραγμών μπορούσαν πλέον να περπατήσουν σε μέρη όπου για πολύ καιρό δεν είχαν πρόσβαση. Μέσα στην ημέρα οργανώθηκε άλλη μία συγκέντρωση με μουσική και οι πανηγυρισμοί συνεχίστηκαν ανάμεσα στα δέντρα και τα μονοπάτια που οι πολίτες προσπαθούσαν να καθαρίσουν.
Μία από τις τελευταίες φωτογραφίες της σειράς δείχνει μια παιδική χαρά. Ο κόσμος έχει επιστρέψει σε αυτήν. Λίγα καρέ νωρίτερα, στον ίδιο χώρο υπήρχαν σκηνές, καρέκλες που είχαν μεταφερθεί έξω και υπολείμματα διαλυμένων κατασκευών.
Στις 25 Οκτωβρίου οι πολίτες πήγαιναν να ψηφίσουν, ενώ η αστυνομία απέκλειε ένα μέρος του κέντρου. Μέχρι το τέλος της νύχτας τα αποτελέσματα είχαν γίνει γνωστά, τα εμπόδια είχαν απομακρυνθεί και οι πανηγυρισμοί είχαν εξαπλωθεί στους δρόμους. Την επόμενη ημέρα οι πολίτες καθάριζαν ένα πάρκο στο οποίο δεν είχαν μπορέσει να μπουν ελεύθερα για πάνω από ενάμιση χρόνο.
Αυτή η σειρά φωτογραφιών περιλαμβάνει και τις τρεις εικόνες: ανθρώπους που ψηφίζουν, ανθρώπους που πανηγυρίζουν και ανθρώπους που μαζεύουν όσα απέμειναν μετά τη γιορτή.
Καθεμία από αυτές ανήκει στην ιστορία της 25ης Οκτωβρίου.
Σχόλια