Nefret Grafitileri: Bir Duvar Korku Mesajına Dönüştüğünde

Belgrad’daki “Ordu Kosova’ya döndüğünde” murali. Kamusal alanın büyük bir bölümünü kaplayan mesaj, güncel siyaseti Kosova savaşının mirasıyla ilişkilendiriyor.

Son yıllarda Sırbistan’ın çeşitli şehirlerindeki duvarlarda görülen “Ordu Kosova’ya döndüğünde” sloganının bir versiyonu; güncel milliyetçi söylemi Kosova savaşının mirasıyla ilişkilendiriyor.

Avangarda’nın eşlik eden yazısında Njegoševa Sokağı’ndaki Ratko Mladić murali olarak tanımlanan çalışma. Kamusal alandaki bu tür portreler, Sırbistan’da savaş mirası, sorumluluk ve hafıza siyaseti üzerine çatışmaların en görünür alanlarından biri hâline geldi.

Srebrenitsa soykırımını inkâr eden bir grafiti. Bu mesaj, savaş revizyonizminin siyasi ve medya söyleminden insanların her gün kullandığı kamusal alanlara nasıl taşındığını gösteriyor.

“Balkanlar’daki tek soykırım Sırplara karşı yapıldı” iddiasını taşıyan bir yazı. Bu tür mesajlar, savaş dönemine ilişkin gerçekler ve sorumluluk konusundaki tartışmaları sokaklara ve bina cephelerine taşıyarak gündelik çevrenin parçası hâline getiriyor.

Müslümanları açıkça ölümle tehdit eden ve mesajı Ratko Mladić’in adıyla ilişkilendiren Müslüman karşıtı bir grafiti. Kamusal alandaki nefret söyleminin hakaretten bütün bir gruba yönelik doğrudan tehdide nasıl dönüşebildiğini gösteriyor.

Türklere yönelik açık bir tehdit içeren ve 1389 sayısıyla Kosova Savaşı’na gönderme yapan grafiti. Mesaj, tarihsel sembollerin güncel etnik nefreti kamusal alana taşımak için nasıl kullanılabildiğini gösteriyor.

Bir duvardaki stencil portresinin yanında yer alan Türk karşıtı hakaret. Bu tür mesajlar etnik kimliği aşağılamanın hedefi hâline getiriyor ve nefret söylemini herkesin kullandığı kamusal alanda görünür kılıyor.

İnsanları atıkla özdeşleştiren ve ortak kamusal alanda onlara yer olmadığını ima eden göçmen karşıtı bir grafiti. İnsanlıktan çıkarıcı dil, göçmenlere yönelik düşmanlığın gündelik çevrede normalleştirilmesinin yollarından biridir.

“Sırbistan Sırplarındır” ve eşcinsellere yönelik aşağılayıcı dışlama mesajı, aynı cephede etnik dışlayıcılığı ve homofobiyi bir araya getiriyor. Kamusal alan böylece kimin topluluğa ait kabul edildiğinin ve kimin dışlandığının açıkça ilan edildiği bir yere dönüşüyor.

LGBT bireylerin ve Yahudilerin öldürülmesini isteyen, Nazi sembolizmiyle birlikte yazılmış bir grafiti. Burada nefret söylemi, cinsel yönelim ile dinî veya etnik kimlik nedeniyle hedef alınan gruplara yönelik doğrudan tehdide dönüşüyor.

Gamalı haçlar, 14/88 işaretleri ve “Nazi Zone” yazısını içeren neo-Nazi grafitileri. Aşırılıkçı semboller burada yalnızca dar çevrelerin anlayabileceği kodlara saklanmıyor, kamusal alanda açıkça sergileniyor.

Kaldırıma yazılmış kişisel hakaretler, kamusal alanın bireyleri teşhir etmek, aşağılamak ve hedef göstermek için nasıl kullanılabildiğinin başka bir örneğini gösteriyor.

Toplanan vatandaşların önünde bir murale müdahale ediliyor. Fotoğraf, kamusal alan üzerindeki mücadelenin başka bir yönünü gösteriyor: duvarlardaki mesajlar kapatılabilir, kaldırılabilir veya sorgulanabilir ve neyin görünür kalacağına kimin karar verdiği daha geniş bir siyasi çatışmanın parçasına dönüşebilir.