Δικαίωμα προστασίας από τις διακρίσεις

Το δικαίωμα προστασίας από τις διακρίσεις σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε ίση μεταχείριση και ίση προστασία, ανεξάρτητα από προσωπικό χαρακτηριστικό, ταυτότητα, καταγωγή, θρησκεία, γλώσσα, φύλο, κοινωνικό φύλο, σεξουαλικό προσανατολισμό, αναπηρία, ηλικία, οικονομική κατάσταση, πολιτική άποψη ή συμμετοχή σε συγκεκριμένη κοινότητα.

Αυτό το δικαίωμα δεν ζητά να σβηστούν οι διαφορές. Αντίθετα, απαιτεί οι διαφορές να μη γίνονται λόγος για να ταπεινωθεί κάποιος, να αποκλειστεί, να στερηθεί δικαιώματα, να θεωρηθεί λιγότερο άξιος ή να βρεθεί σε χειρότερη θέση. Ισότητα δεν σημαίνει ότι όλοι έχουν την ίδια ζωή. Σημαίνει ότι κανείς δεν πρέπει να τιμωρείται επειδή δεν ταιριάζει σε αυτό που η πλειοψηφία θεωρεί “κανονικό”.

Αυτό το δικαίωμα είναι σημαντικό γιατί η διάκριση δεν αφαιρεί από έναν άνθρωπο μόνο μία ευκαιρία. Συχνά του αφαιρεί και την αίσθηση ότι ανήκει πραγματικά στην κοινωνία.

Όταν κάποιος αντιμετωπίζεται χειρότερα λόγω καταγωγής, θρησκείας, γλώσσας, φύλου, κοινωνικού φύλου, αναπηρίας, φτώχειας, ηλικίας, σεξουαλικού προσανατολισμού ή οποιουδήποτε προσωπικού χαρακτηριστικού, το πρόβλημα δεν είναι μόνο μία μεμονωμένη περίπτωση. Το πρόβλημα είναι το μήνυμα ότι ορισμένοι άνθρωποι πρέπει να αποδεικνύουν περισσότερο από άλλους την αξία τους, το δικαίωμά τους στην εργασία, στην εκπαίδευση, στην υγεία, στην ασφάλεια ή στον σεβασμό.

Η προστασία από τις διακρίσεις είναι σημαντική γιατί χωρίς αυτήν όλα τα άλλα δικαιώματα γίνονται επιλεκτικά. Έχεις δικαίωμα, αλλά όχι πάντα. Έχεις προστασία, αλλά εξαρτάται από το ποιος είσαι. Έχεις φωνή, αλλά μόνο αν η κοινωνία αποφασίσει ότι η φωνή σου δεν είναι πρόβλημα. Γι’ αυτό αυτό το δικαίωμα είναι ένα από τα θεμέλια της ισότητας, της αξιοπρέπειας και της πραγματικής ελευθερίας.

Αυτό το δικαίωμα φαίνεται όταν κάποιος δεν παίρνει μια δουλειά λόγω επωνύμου, καταγωγής, θρησκείας, φύλου, ηλικίας, αναπηρίας ή επειδή ο εργοδότης υποθέτει ότι “δεν ταιριάζει”.

Φαίνεται όταν ένα παιδί στο σχολείο ταπεινώνεται λόγω της γλώσσας που μιλά, των ρούχων που φορά, της φτώχειας, της εθνικότητας, της θρησκείας, της αναπηρίας ή της οικογενειακής του κατάστασης. Φαίνεται όταν ένας ασθενής αντιμετωπίζεται χειρότερα σε μια υγειονομική δομή επειδή προέρχεται από περιθωριοποιημένη κοινότητα, δεν έχει χρήματα, δεν μιλά “σωστά” ή δεν ταιριάζει στην αναμενόμενη εικόνα του πολίτη.

Η διάκριση φαίνεται επίσης όταν ένας ιδιοκτήτης αρνείται να νοικιάσει σπίτι σε μια συγκεκριμένη οικογένεια, όταν ένας θεσμός δεν εξασφαλίζει πρόσβαση σε άτομο με αναπηρία, όταν μια γυναίκα αντιμετωπίζεται χειρότερα στην εργασία λόγω εγκυμοσύνης, ή όταν οι Ρομά, οι Βόσνιοι, οι Αλβανοί, οι μετανάστες, οι πρόσφυγες, τα ΛΟΑΤ άτομα ή οποιαδήποτε άλλη ομάδα παρουσιάζονται ως πρόβλημα, απειλή ή ως λιγότερο άξιοι.

Αυτό το δικαίωμα υπάρχει ώστε ο άνθρωπος να μπορεί να ζει, να εργάζεται, να σπουδάζει, να λαμβάνει υγειονομική φροντίδα, να κινείται και να μιλά χωρίς να πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει ότι αξίζει τον ίδιο σεβασμό με όλους τους άλλους.

Η νομική βάση της προστασίας από τις διακρίσεις βρίσκεται στις συνταγματικές εγγυήσεις ισότητας, στους νόμους που απαγορεύουν τις διακρίσεις και στα διεθνή έγγραφα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει την απαγόρευση άμεσης και έμμεσης διάκρισης, την προστασία από παρενόχληση, ρητορική μίσους, διαχωρισμό, θυματοποίηση και άνιση μεταχείριση από θεσμούς, εργοδότες, σχολεία, υγειονομικές δομές, μέσα ενημέρωσης και άλλους φορείς.

Στην πράξη, η νομική βάση αυτού του δικαιώματος σημαίνει ότι κανείς δεν μπορεί να τεθεί σε χειρότερη θέση λόγω προσωπικού χαρακτηριστικού. Το κράτος δεν πρέπει απλώς να δηλώνει τυπικά ότι όλοι είναι ίσοι, αλλά να εξασφαλίζει πραγματικούς μηχανισμούς προστασίας όταν η ισότητα παραβιάζεται.

Στη Σερβία, το δικαίωμα προστασίας από τις διακρίσεις προστατεύεται από το Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Σερβίας, τον Νόμο για την απαγόρευση των διακρίσεων, τους νόμους στους τομείς της εργασίας, της εκπαίδευσης, της υγείας, της δημόσιας ενημέρωσης, της κοινωνικής προστασίας και άλλες διατάξεις που ρυθμίζουν την ίση μεταχείριση των πολιτών.

Το δικαίωμα αυτό σημαίνει ότι οι θεσμοί, οι εργοδότες, τα σχολεία, οι υγειονομικές δομές, τα μέσα ενημέρωσης και άλλοι φορείς δεν επιτρέπεται να θέτουν έναν άνθρωπο σε χειρότερη θέση λόγω προσωπικού χαρακτηριστικού, καταγωγής, θρησκείας, γλώσσας, φύλου, κοινωνικού φύλου, αναπηρίας, ηλικίας, οικονομικής κατάστασης, πολιτικής άποψης ή συμμετοχής σε συγκεκριμένη κοινότητα.

Στην πράξη, αυτό το δικαίωμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν άρνηση υπηρεσίας, άνιση μεταχείριση στην εργασία, διακρίσεις στο σχολείο, ρητορική μίσους, θεσμική αδιαφορία ή δημόσιες αφηγήσεις που παρουσιάζουν μια ομάδα ως πρόβλημα. Τότε η προστασία από τις διακρίσεις δεν πρέπει να μένει απλώς μια φράση στον νόμο, αλλά να γίνεται πραγματική προστασία του ανθρώπου απέναντι στο σύστημα.

Σε διεθνές επίπεδο, η προστασία από τις διακρίσεις βρίσκεται στον ίδιο τον πυρήνα του συστήματος των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Αποτελεί μέρος της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, του Διεθνούς Συμφώνου για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και άλλων διεθνών προτύπων.

Αυτό το δικαίωμα σημαίνει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορούν να εφαρμόζονται επιλεκτικά. Ένα κράτος δεν μπορεί να εγγυάται προστασία σε μία ομάδα και να αφήνει μια άλλη στο περιθώριο λόγω καταγωγής, θρησκείας, γλώσσας, φύλου, κοινωνικού φύλου, αναπηρίας, φτώχειας, πολιτικής άποψης, σεξουαλικού προσανατολισμού ή άλλου προσωπικού χαρακτηριστικού.

Στο διεθνές πλαίσιο, η απαγόρευση των διακρίσεων δεν είναι απλώς μια προσθήκη στα άλλα δικαιώματα. Είναι η προϋπόθεση ώστε όλα τα άλλα δικαιώματα να είναι πραγματικά δικαιώματα, και όχι προνόμια διαθέσιμα μόνο σε όσους η κοινωνία ήδη αποδέχεται.