Zakon o službenoj upotrebi jezika i pisama
Zakon uređuje službenu upotrebu srpskog jezika i ćirilice, latinice prema zakonu i manjinskih jezika i pisama. Zvanični dokument uključuje izmene i ispravku 48/2018.
Avangarda ne pruža pravno zastupanje. Materijali služe za informisanje i lakše razumevanje prava. Za konkretan pravni postupak obratite se advokatu, pravnoj službi ili nadležnoj instituciji.
Jezička prava i javna uprava
Zakon o službenoj upotrebi jezika i pisama uređuje jezik rada organa, postupaka, javnih isprava, evidencija i javnih naziva. Obuhvata srpski jezik i ćirilicu, latinicu prema zakonskim pravilima i jezike i pisma nacionalnih manjina. Važeći tekst uključuje Sl. glasnik RS 45/1991, 53/1993, 67/1993, 48/1994, 101/2005, 30/2010, 47/2018 i ispravku 48/2018; deo promena potiče iz drugih zakona. Poseban zakon o srpskom jeziku u javnom životu iz 2021. ne zamenjuje ovu stavku.
Član 6 daje svakome pravo da u postupku pred organom koji odlučuje o njegovom pravu ili dužnosti koristi svoj jezik i upozna se sa činjenicama na njemu. To nije isto što i odluka da se ceo postupak vodi na određenom manjinskom jeziku. Za prvostepeni postupak članovi 12–13 uređuju izbor službenog jezika, obaveštavanje stranke i beleženje izbora u zapisniku. Drugostepeni postupak vodi se na srpskom uz zakonska prava na upotrebu jezika i prevođenje.
Član 11 obavezuje lokalnu samoupravu da statutom uvede manjinski jezik i pismo u ravnopravnu službenu upotrebu kada manjina čini najmanje 15% stanovništva prema poslednjem popisu. Rok je najkasnije 90 dana od utvrđivanja zakonskih uslova. Zakon posebno uređuje manjinske nazive u naselju koje dostigne 15%, čak i kada jezik nije službeni na nivou cele opštine. Zato se podaci za naselje i opštinu ne smeju zamenjivati.
Na primer, stranka u upravnom postupku traži da razume činjenice i koristi svoj jezik. Organ treba da utvrdi njen zahtev i odgovarajuća pravila postupka, a ne da zahtev odbaci samo zato što manjina u opštini ne dostiže 15%. Zahtev za dvojezičnu uličnu tablu proverava se prema drugom delu zakona i lokalnom statutu.
Kod odbijanja jezičkog prava relevantni su pravni lek konkretnog postupka i nadležni nadzor nad službenom upotrebom jezika. Zabeležite zahtev i odgovor organa; nije za svaku povredu propisana ista žalba niti svaka povreda automatski poništava odluku.
Informativno objašnjenje; prevodi su urednički, ne službeni. Proverite službene jezike nadležnog organa, lokalni statut i pravila konkretnog postupka.
Čemu ovo služi?
Razlikuje jezik postupka od teritorijalnog režima službene upotrebe.
Ko može da koristi?
Stranke, pripadnici manjina i organi koji vrše javna ovlašćenja.
Kada se koristi?
Kod postupka, javne isprave, evidencije ili službenog natpisa.